Darmowa dostawa już od 149 zł
Jak rozmawiać z dziećmi o empatii i pomaganiu?
Dzieci nie trzeba uczyć pomagania ani zachęcać do empatyzowania. Empatia i gotowość do pomagania pojawiają się naturalnie już przed drugimi urodzinami, a rolą dorosłych jest pielęgnowanie ich w dziecku. O tym, jak rozmawiać z dzieckiem o cudzych uczuciach, pisaliśmy też w artykule jak uczyć dziecko tolerancji i rozmawiać o empatii. Jak to zrobić?

Czy nagradzać za pomaganie?
Lepiej nie ryzykować. Niektóre eksperymenty pokazują jak niechcący możemy osłabić naturalną gotowość dzieci do pomagania dając dzieciom nagrody. Gdy je wycofamy, wówczas te dzieci pomagają rzadziej niż te, które dostawały tylko pochwałę albo nic. Badacze nazywają to efektem nadmiernego uzasadnienia – zewnętrzna nagroda może wypierać wewnętrzną motywację.
Jako dorośli możemy mieć jednak wpływ na postawy najmłodszych. Dzieci, którym mówiono o „byciu pomocnikiem”, pomagały wyraźnie częściej niż te, którym mówiono o „pomaganiu”, i niż dzieci, z którymi o pomaganiu w ogóle nie rozmawiano. Jeśli chcemy wspierać empatyczną postawę dziecka warto podkreślać momenty, kiedy jest ono pomocne, budując w nim tym samym obraz dziecka jako życzliwego człowieka. Więcej o wspieraniu życzliwości w codziennych rozmowach znajdziesz w tekście jak uczyć dziecko życzliwości.
Rozmowa o emocjach może pomóc
Dzieci, które szybciej i częściej pomagały oraz dzieliły się z dorosłym w potrzebie, miały rodziców, którzy częściej prosili je o nazwanie i wyjaśnienie emocji bohaterów książek.
Najciekawsze jest to, że liczyło się zachęcanie dziecka do mówienia o emocjach, a nie to, jak dużo o nich mówił sam rodzic. Ważniejsza jest jakość rozmowy o uczuciach niż jej ilość. Zamiast tłumaczyć „on jest smutny, bo zgubił piłkę”, lepiej zapytać: „Jak on się teraz czuje? Skąd to wiesz?”. Jeśli dziecku trudno nazwać uczucia, pomocny może być nasz poradnik o tym, jak wspierać dziecko w trudnych emocjach. Pomysły na pytania o bohaterów znajdziesz w artykule jak rozmawiać z dzieckiem o książce.
Co jeszcze wiemy o kształtowaniu się empatycznych postaw u dzieci?
Czasem wystarczy poczucie, że jest się częścią zgranej drużyny. W jednym z eksperymentów maluchy chętniej pomagały po obejrzeniu obrazków z figurkami postaci zwróconymi do siebie niż z figurkami ustawionymi osobno lub tyłem. Warto więc pielęgnować codzienne chwile bycia razem.
Ciekawy trop prowadzi też do muzyki: dzieci, które poruszały się z dorosłym w tym samym rytmie, częściej później mu pomagały. Nie oznaczało to jednak większej chęci pomagania każdemu – znaczenie miała więź z osobą, z którą dzieliły zabawę. Wspólne śpiewanie, klaskanie czy taniec mogą być przyjemną okazją do budowania takiej bliskości.
Kolejna wskazówka kryje się w zwykłych obowiązkach: dzieci zachęcane do pomagania w domu szybciej pomagały także obcym dorosłym. Warto dawać najmłodszym okazje do udziału w codziennych zadaniach, zamiast tylko opowiadać, że pomaganie jest ważne.
Jeśli już wspierać gotowość do pomagania, to jak?
Pomóż dziecku zobaczyć potrzeby i emocje drugiej osoby oraz siebie jako kogoś, kto pomaga.
- Mów o byciu pomocnikiem, a nie o pomaganiu: „Chcesz być moim pomocnikiem?” zamiast „Pomożesz mi?”.
- Nie dawaj naklejek ani nagród za pomaganie. Jeśli chcesz zareagować, opisz, co się wydarzyło i nazwij uczucia drugiej osoby.
- Przy książkach i filmach pytaj, zamiast tłumaczyć: „Jak on się czuje? Skąd to wiesz? Co mogłoby mu pomóc?”.
- Nazywaj emocje i myśli innych także w zabawie: „Miś chyba się martwi, bo nie może znaleźć mamy”. Pomysły na takie zabawy znajdziesz w zestawie ćwiczeń z emocji dla dzieci.
- Po udzieleniu komuś pomocy zatrzymaj się na chwilę przy radości obu stron: „Zobacz jego minę. A ty jak się teraz czujesz?”.
- Buduj poczucie wspólnoty: wspólne rytuały, symbole, zadania dla wszystkich.
- Śpiewajcie, klaskajcie i ruszajcie się razem w jednym rytmie.
- Dawaj dzieciom małe, ale ważne zadania do wykonania, nawet jeśli zrobisz je szybciej sam/a. Inspiracje, jak krok po kroku uczyć samodzielności są w artykule jak pomóc dziecku stać się samodzielnym.
- Pozwalaj dzieciom dzielić się tym, co naprawdę należy do nich, a nie tylko tym, co dostały od dorosłego do rozdania.
- Pokazuj pomaganie własnym przykładem i głośno mów, dlaczego to robisz: „Pani Ania ma pełne ręce, otworzę jej drzwi”.
Książki, które pomagają rozmawiać o pomaganiu
Dobra historia daje okazję, by zapytać dziecko o uczucia bohaterów, tak jak opisaliśmy wyżej. Z oferty Parasolki mogą się przydać:
- Rózia w świecie relacji – książka dla przedszkolaka o empatii, szacunku, asertywności i przyjaźni, z wątkiem tego, jak pomóc innym, gdy się smucą.
- Przyjaciele z lasu – audiobajka, w której Paluch pomaga kosom, a później dziki ratują jego. Po odsłuchaniu można zapytać: „Jak czuł się Paluch? Co mogło mu pomóc?”.
- Moja Księga Szczęścia – książka aktywnościowa z Zacharkiem dla młodszych uczniów (6-9 lat), w której misje ćwiczą m.in. słuchanie, współpracę i empatię.

Od czego zacząć już dziś?
Z badań wynika, że pomaganie rośnie tam, gdzie dziecko słyszy, że jest pomocnikiem, rozmawia o uczuciach bohaterów i ma okazję pomóc naprawdę. Zacznij od jednego: przy dzisiejszej książce zapytaj „Jak on się teraz czuje? Skąd to wiesz?“.
Więcej książek, które pomagają rozmawiać z dzieckiem o uczuciach, znajdziesz w kategorii książki o emocjach dla dzieci. Dla rodziców przygotowaliśmy też e-book Niezbędnik rodzica – relacje.
Pracuje z dziećmi w szkole podstawowej, wcześniej w przedszkolach. Korzysta z podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach i szuka narzędzi, które pomagają uczyć przez zabawę.
Poznaj zespół I weź tu się dogadaj


