Darmowa dostawa już od 149 zł
Radzenie sobie z emocjami: ćwiczenia dla dzieci – 12 zabaw i pomysłów

Radzenie sobie z emocjami poprzez ćwiczenia dla dzieci nie musi przypominać lekcji. Najlepiej sprawdzają się krótkie zabawy, które zajmują kilka minut, wykorzystują to, co jest pod ręką (kartkę, kredki, pluszaka), i robimy je w spokojny dzień, a nie w środku kryzysu. Dziecko dzięki nim uczy się rozpoznawać, nazywać i wyrażać to, co czuje, a z czasem także wracać do równowagi. W tym artykule zebraliśmy dwanaście prostych zabaw i pomysłów, które możesz wypróbować w domu.
Co znajdziesz w tym artykule:
- zasady, które sprawiają, że ćwiczenia działają, i kilka błędów, których warto unikać,
- cztery ćwiczenia na rozpoznawanie emocji: miny, kolory, mapa ciała i zagadki,
- cztery ćwiczenia na nazywanie i wyrażanie emocji: termometr, dziennik, pytania i quiz,
- cztery ćwiczenia na wyciszanie i powrót do równowagi,
- odpowiedzi na najczęstsze pytania rodziców.
Zależy Ci na przewodniku po konkretnych emocjach? Zajrzyj do e-booka Niezbędnik rodzica – emocje.
Jak ćwiczyć emocje z dzieckiem? Pięć zasad
Nauka emocji dla dzieci nie polega na zapamiętywaniu definicji. To raczej oswajanie emocji w bezpiecznych warunkach. Aby ćwiczenia naprawdę się sprawdzały warto zastosować się do poniższych zasad:
- Ćwiczcie, kiedy jest spokojnie. W środku wybuchu dziecko zwykle nie jest w stanie uczyć się niczego nowego. Techniki wypróbowane wcześniej mają szansę zadziałać potem.
- Krótko i w zabawie. Pięć-dziesięć minut wystarczy. Trening emocji dla dzieci nie musi być długi ani poważny, ma być powtarzalny.
- Bez oceniania. Nie ma dobrych i złych emocji ani jednej poprawnej odpowiedzi. Jeśli dziecko zaznaczy na mapie emocji coś innego niż Ty, to sygnał dla rodzica, że warto o czymś porozmawiać z dzieckiem.
- Pokazuj dziecku jak postępować, modeluj zachowania. „Dziś czuję zmęczenie, ale i radość z naszego spaceru”. Dziecko uczy się, widząc, że dorośli też mają emocje i mówią o nich.
- Pozwól wybierać. Niech dziecko decyduje, które ćwiczenie dziś robicie. Zaangażowane dziecko ćwiczy chętniej.
Pomysły na ćwiczenia opisane poniżej są ułożone od najłatwiejszych do najtrudniejszych, ale możesz zaczynać od dowolnego.
Jeśli chcesz wiedzieć, co zrobić w samym środku wybuchu trudnych emocji, przeczytaj nasz poradnik Jak pomóc, gdy dziecko nie radzi sobie z emocjami.

Ćwiczenia na rozpoznawanie emocji
1. Miny przed lustrem
Stańcie razem przed lustrem i pokazujcie miny: „Jak wygląda radość? A złość? A zdziwienie?”. Dziecko zauważa, że emocje mają wyraz twarzy, i uczy się odczytywać je także u innych. Możesz zapytać: „Co robi twoja buzia, kiedy się złościsz?”.
2. Kolory emocji
Kolory emocji dla dzieci to prosta zabawa w skojarzenia. Pokaż kredki i zapytaj: „Jaki kolor ma dziś twoja radość? A smutek?”. Dziecko dobiera kolory i koloruje kółka albo kartki. Nie ma poprawnych odpowiedzi: jedno dziecko złość zobaczy na czerwono, inne na czarno. Rozmowa o tym, dlaczego wybrało taki kolor, jest ważniejsza niż sam kolor.
Takie kolorowe podejście do emocji znają dzieci z historii o Rózi, którą opisujemy w książce „Rózia i kolorowe emocje”.
3. Mapa emocji na ciele
Mapa emocji dla dzieci pomaga zauważyć, że emocje mieszkają w ciele. Narysuj na dużej kartce zarys postaci (albo obrysuj dziecko) i poproś: „Zaznacz kolorem, gdzie czujesz złość. A gdzie radość?”. Jedne dzieci zaznaczą brzuch, inne ręce, głowę lub gardło. To pierwszy krok do zauważania sygnałów, które pojawiają się, zanim emocja urośnie.
4. Zagadki o emocjach
Zagadki o emocjach dla dzieci możesz wymyślać razem z dzieckiem. Opisz uczucie i poproś dziecko, żeby zgadło, co to za emocja:
- „Serce bije szybciej, dłonie się pocą, chcę schować się pod kocem. Co czuję?” (strach)
- „Policzki robią się gorące, mam ochotę tupnąć i krzyknąć. Co czuję?” (złość)
- „W gardle ściska, oczy wilgotnieją, chcę się przytulić. Co czuję?” (smutek)
- „Cały podskakuję, chce mi się śmiać i opowiadać o tym wszystkim. Co czuję?” (radość)
Potem zamieńcie się rolami: dziecko opisuje, a Ty zgadujesz.
Ćwiczenia na nazywanie i wyrażanie emocji
5. Termometr emocji
Termometr emocji dla dzieci pomaga ocenić, jak silna jest emocja. Narysujcie termometr z pięcioma polami, od zielonego (spokój) po czerwone (bardzo silna emocja). Zapytaj: „Na ile jesteś dziś zły? Gdzie jest twoja złość na termometrze?”. Dziecko uczy się, że emocje mają różne natężenie i że można je zauważyć, zanim urosną. Na termometrze można też zapisać, co pomaga na każdym poziomie.
6. Dziennik emocji
Dziennik emocji dla dzieci to krótki, codzienny rytuał, na przykład wieczorem. Wystarczy kartka lub zeszyt: dziecko rysuje buźkę, którą czuło dzisiaj najczęściej, i dopisuje jedno zdanie albo dyktuje je Tobie. Młodsze dzieci mogą przyklejać naklejki. Dziennik nie służy do oceniania, tylko do zauważania: „Wczoraj byłeś zły, dziś było spokojniej. Co się zmieniło?”. Z czasem dziecko zauważa wzory: co mu pomaga, a co nie.
7. Pytania o emocje
Pytania o emocje dla dzieci można wpisać na karteczkach, włożyć do pudełka i losować przy kolacji lub w drodze do domu. Przykłady:
- „Kiedy ostatnio byłeś dumny?”
- „Co robisz, kiedy jest ci smutno?”
- „Jak wygląda twoja złość?”
- „Co sprawia, że czujesz się bezpiecznie?”
- „Kto lub co cię uspokaja?”
Odpowiadajcie wszyscy po kolei, także dorośli. Rodzic, który odpowiada szczerze, pokazuje dziecku, że o emocjach można mówić.
8. Quiz „Co czuje bohater?”
Quiz o emocjach dla dzieci nie musi mieć punktów. Przeczytaj krótką scenkę i zapytaj, co może czuć bohater, np. „Ola zbudowała wieżę z klocków, a wieża się przewróciła” albo „Staś nie został zaproszony na urodziny kolegi”. Dziecko podaje swoje pomysły, a Ty dopowiadasz: „Ktoś inny mógłby poczuć coś innego”. Dzieci często łatwiej mówią o emocjach bohatera niż o własnych, więc to dobry sposób na rozpoczęcie rozmowy. Do tego świetnie nadają się też książki: zatrzymuj się w trakcie czytania i pytaj: „Co teraz czuje ten kotek?”.
Ćwiczenia na wyciszanie i powrót do równowagi
9. Oddech z pluszakiem
Dziecko kładzie się na plecach, pluszak ląduje na jego brzuchu. Zadanie: oddychać tak, żeby pluszak unosił się i opadał jak na falach. Dziecko skupia się na oddechu i na pluszaku, a ciało stopniowo się rozluźnia. Wystarczy kilka oddechów, nie trzeba długo.
10. Zamrożenie
Włączcie muzykę i tańczcie lub skaczcie. Kiedy muzyka milknie, wszyscy „zamarzają” w bezruchu i obserwują, co dzieje się w ciele: czy serce bije szybciej? Czy oddech jest głębszy? Potem znów tańczycie. Zabawa uczy zatrzymywania się i zauważania sygnałów z ciała, co przydaje się, kiedy trzeba zatrzymać się w trudnej chwili.
11. Scenki z pluszakami
Odegrajcie scenkę, w której pluszak się złości, bo ktoś zabrał mu zabawkę. Zapytaj: „Co może zrobić miś, żeby mu pomóc? Gdzie czuje złość? Co mu powiemy?”. Dziecko, ćwicząc pomaganie misiowi, ćwiczy także pomaganie sobie. Zamieńcie się rolami: dziecko jest dorosłym, a Ty misiem. Taka zamiana często odsłania, co dziecko już wie.
12. Karta: „Kiedy jestem zły, mogę…”
Na kartce zapiszcie (albo narysujcie) razem z dzieckiem trzy sposoby, które pomagają mu się uspokoić: oddech, przytulenie pluszaka, rysowanie, tupanie, kącik spokoju. Zawieście kartę w pokoju. W trudnym momencie możesz po prostu zapytać: „Który sposób z karty dziś wybierzemy?”. Dziecko samo wybiera, co mu pomaga, więc chętniej z tego korzysta.
Podobne ćwiczenia, w formie prostego plakatu, znajdziesz w książce „Słomka – kotek, który rozładował napięcie”.

Jak książki pomagają ćwiczyć emocje?
Książka to naturalne ćwiczenie: bohater przeżywa emocje, a dziecko może się z nim utożsamić i o tym mówić. Zatrzymuj się w trakcie czytania, pytaj o uczucia bohatera, a potem o uczucia dziecka. W taki sposób ćwiczenia nie wymagają osobnego czasu, tylko wplatają się w wieczorny rytuał.
Wspólne czytanie sprawdza się szczególnie dobrze z historiami, w których emocje są nazwane i mają kolory. Książka nie zastępuje ćwiczeń, ale daje im wspólny język, z którego dziecko i rodzic mogą korzystać na co dzień.
- Wybór tytułów znajdziesz w kategorii książki o emocjach dla dzieci.
- Dla rodziców mamy także pakiet e-booków „Jak zrozumieć dziecko?”.
- Pracujesz z grupą? Sprawdź program edukacyjny „Poznajemy kolorowe emocje”, który zawiera scenariusze zajęć z zabawami ruchowymi i plastycznymi, oraz ofertę dla przedszkoli i szkół.
Najczęstsze pytania o ćwiczenia z emocji
Od jakiego wieku można ćwiczyć emocje z dzieckiem?
Od najmłodszych lat, ale w prostej formie. Maluch potrzebuje przede wszystkim obecności dorosłego, nazywania tego, co się dzieje, i zabaw z minami. Starsze dzieci mogą prowadzić dziennik, termometr lub kartę sposobów. Dopasuj ćwiczenie do możliwości dziecka, nie do wieku z metryki.
Jak często ćwiczyć?
Lepiej często i krótko niż rzadko i długo. Kilka minut dwa-trzy razy w tygodniu, na przykład przy kolacji albo przed snem, wystarczy. Regularność jest ważniejsza niż liczba ćwiczeń.
Co zrobić, gdy dziecko nie chce ćwiczyć?
Nie zmuszaj. Zaproponuj inną formę, na przykład zabawę pluszakami albo rysowanie zamiast rozmowy. Czasem pomaga zmiana pory dnia lub miejsca. Dziecko, które dziś odmawia, za tydzień może samo poprosić o zabawę.
Czy ćwiczenia zastąpią pomoc specjalisty?
Nie. Ćwiczenia z domu to wsparcie w codziennej nauce, a nie terapia. Jeśli trudne emocje utrzymują się przez wiele tygodni, nasilają się albo utrudniają dziecku codzienne funkcjonowanie, porozmawiaj z psychologiem dziecięcym, pedagogiem lub pediatrą.
Czy ćwiczenia są dobre dla każdego dziecka?
Dzieci są różne, więc nie wszystkie ćwiczenia sprawdzą się u każdego. Dla jednego najlepsze będzie rysowanie, dla innego ruch, a dla jeszcze innego rozmowa z pluszakiem. Obserwuj, co dziecko lubi, i wracaj do tego.
Emocje można ćwiczyć jak każdą inną umiejętność
Zacznij od jednego ćwiczenia, które wydaje się najprostsze, i wróćcie do niego za kilka dni. Z czasem dziecko samo zaproponuje: „Zróbmy termometr”. To znak, że emocje zaczynają być dla niego zrozumiałe i oswojone.
Masz pytania o dobór książki albo materiałów dla swojego dziecka lub grupy? Skontaktuj się z nami.


